و جميع فقها درست نباشد . رسول خدا - صلّى اللَّه عليه و آله - و ائمهء هدى - عليهم السلام - قريب سيصد سال وضو گرفتند ، و به حسب اخبار متواتره كيفيت وضوى آنها همين‌طور بود ؛ پس اگر عمل آنها باطل بود ، بگذار عمل من نيز باطل باشد . و اگر مقلد مجتهدى هستى ، به شيطان جواب بده : من اين‌طور عمل مىكنم به رأى مجتهد ؛ اگر وضوى من باطل باشد ، خداوند از من مؤاخذه نمىفرمايد و به من حجتى ندارد . و اگر ملعون تشكيك در رأى مجتهد كرد كه او چنين نفرموده ، كتب آنها در دست است باز كن و نشان او بده . چندين مرتبه كه اعتنا به قولش نكردى و به خلاف رأى او رفتار كردى ، البته از تو مأيوس مىشود ، و اميد است كه معالجهء قطعى مرضت بشود ؛ چنانچه در احاديث شريفه اين معنى مذكور است : فَعَنِ الْكافي بِإسْنادِهِ عَنْ زُرَارَةَ وَأَبِي بَصِيرٍ ، قَالَا : قُلْنَا لَهُ : الرَّجُلُ يَشُكُّ كَثِيراً فِي صَلَاتِهِ حَتَّى لَايَدْرِيَ كَمْ صَلَّى وَلَا مَا بَقِيَ عَلَيْهِ ؟ قَالَ : « يعيد » . قُلْنَا لَهُ : فَإِنَّهُ يَكْثُرُ عَلَيْهِ ذَلِكَ ؛ كُلَّمَا أعادَ شَكَّ . قَالَ : « يمضي في شكه » . ثُمَّ قَالَ : « لا تعودوا الخبيث من أنفسكم بنقض الصلاة ، فتطمعوه ؛ فإن الشيطان خبيث يعتاد لما عود ، فليمض أحدكم في الوهم ، ولا يكثرن نقض الصلاة ؛ فإنه إذا فعل ذلك مرات ، لم يعد إليه الشك » . قَالَ زُرَارَةُ : ثُمَّ قَالَ : « إنما يريد الخبيث أن يطاع ؛ فإذا عصي ، لم يعد إلى أحدكم » « 1 » . « زراره و ابوبصير گفتند : " گفتيم به او ( يعنى به حضرت باقر يا حضرت صادق - عليهما السلام - كه مردى شك مىكند بسيار در نمازش ؛ حتى اين‌كه نمىداند چقدر نماز كرده و چقدر به عهدهء او باقى است ؟ " فرمود : " اعاده كند . " گفتيم : " همانا براى او زياد اتفاق مىافتد ، هر وقت اعاده مىكند شك مىنمايد . " فرمود : " بگذرد در شكّش . " ( يعنى اعتنا به شك نكند ) . پس از آن فرمود : " عادت ندهيد آن پليد را به خودتان در شكستن نماز ، پس به طمع اندازيد او را ؛ زيرا كه شيطان پليد است و عادت دارد به چيزى كه عادت داده شد . يعنى ، هر آينه بگذرد هر يكِ شما در شك و اعتنا نكند و زياد نشكند نماز را . همانا اگر چند مرتبه چنين كرد ، شكّش عود نمىكند . " زراره گفت پس از

--> ( 1 ) - الكافي ، ج 3 ، ص 358 ، « كتاب الصلاة » ، « باب من شكّ في صلاته كلّها . . . » ، حديث 2 .